පන්සල් සහ දේවාලවල අරමුදල් “පොදු දේපළක්” බවට අභියාචනාධිකරණයෙන් ඓතිහාසික තීන්දුවක්!
නඩු තීන්දුවක් නොව, විනිවිදභාවයේ නව පරිච්ඡේදයක්: පන්සල් සහ දේවාලවල අරමුදල් “පොදු මහජන දේපළක්” බවට අධිකරණයෙන් ස්ථිර තීන්දුවක්! ⚖️🏛️
ශ්රී ලංකාවේ විහාර හා දේවාලගම් ඉතිහාසය තුළ සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරමින්, පසුගිය සතියේ අභියාචනාධිකරණය විසින් ලබාදුන් Landmark නඩු තීන්දුවක් පිළිබඳව ඔබ දැනුවත් විය යුතුමයි. මෙය හුදෙක් එක් නඩුවක අවසානයක් නොව, රට පුරා විසිරී ඇති සියලුම ආගමික ස්ථානවල මූල්ය පාලනය සහ විනිවිදභාවය පිළිබඳ මහජන අයිතිය තහවුරු කළ අවස්ථාවකි.
නඩුවේ පසුබිම: බැංකු රහස්යභාවය සහ තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිය 📜
මෙම නීතිමය සටන ආරම්භ වන්නේ 2024 පෙබරවාරි මාසයේදීය. “රාමක්රිෂ්ණ තේනබදු” මහතා, ඓතිහාසික දෙවිනුවර උත්පලවණ්න ශ්රී විෂ්ණු මහා දේවාලයේ බැතිමතෙකු ලෙස (පසුව අනාවරණය වූ පරිදි ඔහු එහි හිටපු කපු මහතෙකි) තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිවාසිකම යටතේ ඉල්ලීමක් සිදු කළේය. ඔහු මහජන බැංකුවෙන් ඉල්ලා සිටියේ එම දේවාලය සතු බැංකු ගිණුම් දෙකක තොරතුරු සහ ඒවායේ ගනුදෙනු සිදුව ඇති ආකාරයයි.
කෙසේ වෙතත්, මහජන බැංකුවේ තොරතුරු නිලධාරීන් සහ පාලනාධිකාරිය මෙම ඉල්ලීම ප්රතික්ෂේප කළහ. ඔවුන්ගේ තර්කය වූයේ මෙය “තුන්වන පාර්ශ්වයක (දේවාලයේ) පෞද්ගලික තොරතුරු” බවත්, බැංකු පනත අනුව ගනුදෙනුකරුවෙකුගේ රහස්යභාවය රැකීමට තමන් බැඳී සිටින බවත්ය. දේවාලයේ වත්මන් බස්නායක නිලමේවරයා ද මෙම තොරතුරු ලබාදීමට සිය විරෝධතාව පළ කර තිබුණි.
කොමිසමේ සිට අභියාචනාධිකරණය දක්වා… ⚖️
තොරතුරු නොලැබීම හමුවේ තේනබදු මහතා පසුබට වූයේ නැත. ඔහු තොරතුරු දැනගැනීමේ කොමිෂන් සභාවට අභියාචනයක් ඉදිරිපත් කළ අතර, 2024 අගෝස්තු සහ ඔක්තෝබර් මාසවලදී එය විභාගයට ගැනුණි. එහිදී කොමිසම තීන්දු කළේ මෙම තොරතුරු මහජනයාට ලබාදිය යුතු බවයි. එම තීරණයට එරෙහිව මහජන බැංකුව අභියාචනාධිකරණයට (Case No: CA/RTI/01/2025) ගිය අතර, එහි අවසන් තීන්දුව 2026 අප්රේල් 2 වැනිදා ප්රකාශයට පත් කෙරුණි.
අධිකරණයේ නිරීක්ෂණය: “බස්නායක නිලමේ යනු අයිතිකරු නොව භාරකරුය” 🏛️
අභියාචනාධිකරණ විනිසුරු සුමුදු ප්රේමචන්ද්ර සහ ආර්. ගුරුසිංහ යන මහත්වරුන් හමුවේ විභාග වූ මෙම නඩුවේදී, 1931 අංක 19 දරන විහාර දේවාලගම් ආඥාපනත ඉතා ගැඹුරින් විශ්ලේෂණය කෙරුණි. එහිදී අධිකරණය අවධාරණය කළ වැදගත්ම කරුණු කිහිපයකි:
පොදු භාර අරමුදල් (Public Trust Funds): දේවාලයකට බැතිමතුන් ලබාදෙන ආධාර, පඬුරු, ත්යාග හෝ දේපළවලින් ලැබෙන ආදායම් කිසිසේත්ම පෞද්ගලික දේපළ නොවේ. ඒවා “පොදු භාර අරමුදල්” වේ.
භාරකාරත්වය: බස්නායක නිලමේවරයෙකු යනු එම දේපළ පරිහරණය කරන “භාරකරුවෙකු” (Trustee) මිස හිමිකරුවෙකු නොවේ. භාරකරුවෙකු සෑම විටම කටයුතු කළ යුත්තේ එම දේපළේ නියම හිමිකරුවන් වන “මහජනතාව” වෙනුවෙනි.
නීතිමය ප්රමුඛතාව: බැංකු පනතෙන් රහස්යභාවය ගැන පැවසුවද, තොරතුරු දැනගැනීමේ පනතේ 4 වැනි වගන්තිය අනුව, පොදු වැදගත්කමක් ඇති කරුණකදී තොරතුරු පනතේ ප්රතිපාදනවලට ප්රමුඛතාව හිමිවේ.
ඉතිහාසය සහ වගකීම 🏯
අධිකරණය මෙහිදී ක්රි.ව. 700 තරම් ඈත ඉතිහාසයකට දිවයන දෙවිනුවර දේවාලයේ පෞරාණික උරුමය ගැනද සිහිපත් කළේය. රජවරුන් විසින් පූජා කරන ලද දේපළ සහ බැතිමතුන් පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ නඩත්තු කළ මෙම සිද්ධස්ථානවල මූල්ය පාලනය උපරිම විනිවිදභාවයකින් යුතුව සිදුවිය යුතු බව තීන්දුවේ සඳහන් විය.
මෙම තීන්දුවේ බලපෑම ඔබට දැනෙන්නේ කෙසේද? 📢
මෙය හුදෙක් දෙවිනුවරට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ. ලංකාවේ ඕනෑම පන්සලක හෝ දේවාලයක සිදුවන මූල්ය අක්රමිකතා, දූෂණය හෝ නාස්තිය ගැන ප්රශ්න කිරීමට මෙමඟින් මහජනතාවට බලය ලැබී ඇත.
ඔබ පන්සලට හෝ දේවාලයට ලබාදෙන රුපියලට වෙන්නේ කුමක්දැයි සෙවීමට ඔබට අයිතියක් ඇත.
ආගමික භක්තිය යටින් සිදුවන මූල්ය රහස් ගනුදෙනු හෙළි කර ගැනීමට නීතිය දැන් ඔබේ සහයට සිටී.
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 14 වැනි වගන්තියෙන් තහවුරු කර ඇති “තොරතුරු දැනගැනීමේ මූලික අයිතිය” මේ හරහා තවදුරටත් ශක්තිමත් වී ඇත.
මිනිසුන්ගේ භක්තිය අදෘශ්යමාන විය හැකිය, නමුත් ඒ භක්තිය මත පදනම්ව ගොඩනැගෙන අරමුදල් “පාරදෘශ්ය” (Transparent) විය යුතු බව අධිකරණය මනාව තහවුරු කර ඇත. බැතිමතුන් ලෙස අප ලබාදෙන අරමුදල්, අපේක්ෂිත පොදු යහපත සහ සංස්කෘතික උන්නතිය වෙනුවෙන්ම වැයවන බව සහතික කර ගැනීමට මෙම ඓතිහාසික තීන්දුව ආශිර්වාදයකි.
නඩු අංකය: CA/RTI/01/2025
තීරණය ලබාදුන් දිනය: 2026 අප්රේල් 2
